پایگاه خبـری انصارنیوز

در میان بانوان عالم بعد از فاطمه زهرا(س) از جهت گستردگى شفاعت، هيچ كس به شفيعه محشر، حضرت معصومه ‏دخت موسى بن جعفر(ع) نمى‏رسد.

---

بمناسبت دهم ربیع‏الثانی - سالگرد رحلت حضرت فاطمه معصومه

 

 

سید محمد ناظم‏زاده قمی

 

زندگی‏نامه حضرت معصومه(س)

نام شريف آن بزرگوار فاطمه و مشهورترين لقب آن حضرت، «معصومه» است. پدر بزرگوارش امام هفتم شيعيان حضرت موسى بن جعفر(ع) و مادر مكرمه اش حضرت نجمه خاتون(س) است . آن بانو مادر امام هشتم نيز هست . لذا حضرت معصومه(س) با حضرت رضا(ع) از يك مادر هستند.

ولادت آن حضرت در روز اول ذيقعده سال ١٧٣ هجرى قمرى در مدينه منوره واقع شده است. ديرى نپاييد كه در همان سنين كودكى مواجه با مصيبت شهادت پدر گرامى خود در حبس هارون در شهر بغداد شد. لذا از آن پس تحت مراقبت و تربيت برادر بزرگوارش حضرت على بن موسى الرضا(ع) قرارگرفت.

در سال ٢٠٠ هجرى قمرى در پى اصرار و تهديد مأمون عباسى سفر تبعيد گونه حضرت رضا (ع) به مرو انجام شد و آن حضرت بدون اين كه كسى از بستگان و اهل بيت خود را همراه ببرند راهى خراسان شدند.

يك سال بعد از هجرت برادر، حضرت معصومه(س) به شوق ديدار برادر و اداي رسالت زينبي و پيام ولايت به همراه عده اى از برادران و برادرزادگان به طرف خراسان حركت كرد و در هر شهر و محلى مورد استقبال مردم واقع مى شد. اين جا بود كه آن حضرت نيز همچون عمه بزرگوارشان حضرت زينب(س) پيام مظلوميت و غربت برادر گراميشان را به مردم مؤمن و مسلمان مى رساندند و مخالفت خود و اهلبيت(ع) را با حكومت حيله گر بنى عباس اظهار مى كرد. بدين جهت تا كاروان حضرت به شهر ساوه رسيد عده اى از مخالفان اهلبيت كه از پشتيبانى مأموران حكومت برخوردار بودند،سر راه را گرفتند و با همراهان حضرت وارد جنگ شدند، در نتيجه تقريباً همه مردان كاروان به شهادت رسيدند، حتى بنابر نقلى حضرت(س) معصومه را نيز مسموم كردند.

به هر حال ، يا بر اثر اندوه و غم زياد از اين ماتم و يا بر اثر مسموميت از زهر جفا، حضرت فاطمه معصومه(س) بيمار شدند و چون ديگر امكان ادامه راه به طرف خراسان نبود قصد شهر قم را نموده و پرسيدند: از اين شهر«ساوه» تا «قم» چند فرسنگ است؟ آن چه بود جواب دادند، فرمود: مرا به شهر قم ببريد، زيرا از پدرم شنيدم كه مى‏فرمود: شهر قم مركز شيعيان ما است. بزرگان شهر مقدس قم وقتى از اين خبر مسرت بخش مطلع شدند به استقبال آن حضرت شتافتند و در حالى كه «موسى بن خزرج» بزرگ خاندان «اشعرى» زمام ناقه آن حضرت را به دوش مى‏كشيد و عده فراوانى از مردم پياده و سواره گرداگرد كجاوه حضرت فاطمه معصومه(س) در حركت بودند، حدوداً در روز ٢٣ ربيع الاول سال ٢٠١ هجرى قمرى حضرت وارد شهر مقدس قم شدند. سپس در محلى كه امروز «ميدان مير» ناميده مى‏شود شتر آن حضرت در جلو در منزل «موسى بن خزرج» زانو زد و افتخار ميزبانى حضرت نصيب اين مرد باخدا شد.

سرانجام در روز دهم يا دوازدهم ربيع الثانى سال ٢٠١ هجرى پيش از آن كه ديدگان مباركش به ديدار برادر روشن شود، در ديار غربت و با اندوه فراوان ديده از جهان فروبست و شيعيان را در ماتم خود به سوگ نشاند .مردم قم با تجليل فراوان پيكر پاكش را به سوى محل فعلى كه در آن روز بيرون شهر و به نام «باغ بابلان» معروف بود تشييع نمودند. همين كه قبر مهيا شد دراين كه چه كسى بدن مطهر آن حضرت را داخل قبر قرار دهد دچار مشكل شدند، كه ناگاه دو تن سواره كه نقاب به صورت داشتند از جانب قبله پيدا شدند و به سرعت نزديك آمدند و پس از خواندن نماز يكى از آن دو وارد قبر شد و ديگرى جسد پاك و مطهر آن حضرت را برداشت و به دست او داد تا در دل خاك نهان سازد. آن دو نفر پس از پايان مراسم بدون آن كه با كسى سخن بگويند بر اسب هاى خود سوار و از محل دور شدند.

بنا به گفته بعضي از علما به نظر مى‏رسد كه آن دو بزرگوار امام رضا(ع) و امام جواد(ع) باشند چرا كه معمولاً مراسم دفن بزرگان دين با حضور اوليا الهي انجام شده است.

 

ويژگيهاى فاطمه معصومه(س)

علامه تسترى، مى‏نويسد: «درميان فرزندان امام كاظم(ع) با آن همه كثرتشان بعد از امام‏ رضا(ع)، كسى همسنگ حضرت معصومه(س) نمى‏باشد.» همچنین حاج شيخ عباس قمى به هنگام بحث از دختران حضرت موسى بن‏جعفر(ع)، مى‏نويسد: «برحسب آنچه به مارسيده، افضل آنها سيده جليله معظمه، فاطمه‏بنت امام موسى(ع)، معروف به حضرت معصومه(س) است.»

در اين نوشته به برخى از ويژگيهاى آن خاتون دوسرا اشاره مى‏كنيم:

شفاعت گسترده

در میان بانوان عالم بعد از فاطمه زهرا(س) از جهت گستردگى شفاعت، هيچ كس به شفيعه محشر، حضرت معصومه ‏دخت موسى بن جعفر(ع) نمى‏رسد، كه امام به حق‏ناطق، حضرت جعفر صادق(ع) در اين رابطه مى‏فرمايد: «با شفاعت او همه شيعيان ما وارد بهشت مى‏شوند.»

عصمت

بر اساس روايتى كه مرحوم سپهر در «ناسخ‏» از امام رضا(ع)روايت كرده، لقب «معصومه‏» را به حضرت معصومه، امام هشتم‏ اعطا كرده‏اند. طبق اين روايت امام رضا(ع) فرمود: «هركس حضرت معصومه را درقم زيارت كند، همانند كسى است كه مرا زيارت كرده باشد.» اين‏روايت را مرحوم محلاتى نيز به همين تعبير نقل كرده است.با توجه به اين كه عصمت‏به چهارده معصوم منحصرنيست، بلكه همه پيامبران، امامان و فرشتگان معصوم هستند.و علت اشتهار حضرت رسول اكرم، فاطمه زهرا و امامان به «چهارده معصوم‏» آن است كه آنها علاوه بر مصونيت ازگناهان صغيره و كبيره، از «ترك اولى‏» نيز كه منافات با عصمت‏ندارد، پاك و مبرا بودند.

با توجه به اين كه حضرت معصومه(س) نام شريفشان «فاطمه‏»است و در حال حيات به «معصومه‏» ملقب نبودند، تعبير امام(ع)دقيقا به معناى اثبات عصمت است، زيرا بر اساس قاعده معروف:«تعليق حكم به وصف مشعر بر عليت است‏» دلالت‏حديث‏شريف برعصمت آن بزرگوار بى‏ترديد خواهد بود.

فداها ابوها

آيت الله مستنبط از كتاب «كشف اللئالى‏» نقل ‏کرده كه روزى عده‏اى از شيعيان وارد مدينه شدند و پرسشهايى داشتند كه مى‏خواستند از محضر امام كاظم(ع) بپرسند. امام(ع) درسفر بودند، پرسشهاى خود را نوشته به دودمان امامت تقديم ‏نمودند، چون عزم سفر كردند براى پاسخ پرسشهاى خود به منزل‏امام(ع) شرفياب شدند، امام كاظم(ع) مراجعت نفرموده بود و آنها امكان توقف نداشتند، از اين رو حضرت معصومه(س) پاسخ آن پرسشها را نوشتند و به آنها تسليم نمودند، آنها با مسرت فراوان ازمدينه منوره خارج شدند، در بيرون مدينه با امام كاظم(ع) مصادف ‏شدند و داستان خود را براى آن حضرت شرح دادند.

هنگامى كه امام(ع) پرسشهاى آنان و پاسخهاى معصومه(س) را ملاحظه كردند، سه بار فرمودند: «فداها ابوها» «پدرش به قربانش باد.» با توجه به اين كه‏حضرت معصومه(س) به هنگام دستگيرى پدر بزرگوارش خردسال بود، اين داستان از مقام بسيار والا و دانش بسيار گسترده آن حضرت‏ حكايت مى‏كند.

بارگاه حضرت معصومه(س) تجليگاه حضرت زهرا(س)

بر اساس روياى صادقه‏اى كه مرحوم آيت الله مرعشى نجفى(ره) ازپدر بزرگوارش مرحوم حاج سيدمحمود مرعشى نقل مى‏كردند، قبر شريف حضرت معصومه(س) جلوه‏گاه قبر گم شده‏ مادر بزرگوارش حضرت صديقه طاهره مى‏باشد. آن مرحوم در صدد بود كه به هر وسيله‏اى كه ممكن باشد، محل دفن‏حضرت زهرا را به دست آورد، به اين منظور ختم مجربى را آغاز مى‏كند و چهل شب آن را ادامه مى‏دهد، تا درشب چهلم به خدمت‏ حضرت باقر و يا حضرت صادق شرفياب مى‏شود، امام(ع) به ايشان مى‏فرمايد: «عليك بكريمه اهل البيت‏» «به دامن كريمه اهلبيت پناه‏ببريد.» عرض مى‏كند: بلى من هم اين ختم را براى اين منظور گرفته‏ام كه قبر شريف ‏بى‏بى را دقيقا بدانم و به زيارتش بروم. امام(ع) فرمود: منظور من قبر شريف حضرت معصومه درقم مى‏باشد.» سپس ادامه داد: «براى مصالحى خداوند اراده فرموده كه محل دفن حضرت فاطمه‏ همواره مخفى بماند و لذا قبر حضرت معصومه را تجليگاه قبرآن حضرت قرار داده است. هر جلال و جبروتى كه براى‏ قبر شريف حضرت زهرا مقدر بود خداوند متعال همان جلال و جبروت ‏را بر قبر مطهر حضرت معصومه(س) قرار داده است.»

 

شباهت حضرت معصومه به حضرت زينب

هردو، دختر امام معصوم‏اند. زينب كبرى دخت حضرت اميرالمؤمنين علی(ع) و حضرت معصومه دخت والاگهر حضرت موسى‏بن‏جعفر(ع) می‏باشد.

هردو بزرگوار مفتخرند كه خواهر امام معصوم‏اند. يكى خواهر دو حجّت خدا، حسن و حسين و ديگرى خواهر حضرت على‏بن‏موسى‏الرضا (ع) است.

هر دو بانو ، افتخار دارند كه عمه امام معصوم مى‏باشند؛ يكى عمه امام زين‏العابدين(ع) و ديگرى عمه حضرت جوادالائمه(ع).

هر يك از اين دو بانوى بزرگ اسلام، مورد تعظيم و احترام سه امام بزرگوار قرار گرفته‏اند؛ حضرت زينب(س) از ناحيه پدر بزرگوارشان اميرمؤمنان حضرت على و از سوى برادرشان حضرت سيدالشّهدا، امام حسين و از ناحيه‏ برادرزاده‏شان حضرت امام زين‏العابدين مورد ستايش قرار گرفتند.  همچنین حضرت معصومه(س) نیز از ناحيه جدّ بزرگوارشان حضرت امام صادق و از جانب برادر گرانقدرشان حضرت رضا ، و از سوى فرزند برادرشان حضرت جوادالائمه مورد مدح و ثناواقع شده‏اند.

هركدام از اين دو بانو، شدّت علاقه نسبت به برادر عزيز و والامقام خود داشتند؛ حضرت زينب نسبت به امام حسين و حضرت معصومه نسبت به امام علىّ‏بن‏موسى‏الرضا .

هر دو بانوی الهی به خاطر علاقه به برادرشان، خانه و زندگى خويشتن را رهاكرده، وطن را ترك گفتند و رنج سفر را بر خود هموار نمودند؛ حضرت‏زينب(س) از مدينه به عراق و بالاخره به شام رفتند و حضرت معصومه(س) از مدينه به ايران و بالاخره در سرمين قم رحل اقامت افكندند.

هردو بانوى بزرگوار، زادگاهشان مدينه، ولى مدفنشان نقطه‏اى دور از زادگاهشان است؛ حضرت زينب(س) در شام يا مصر، و حضرت معصومه(س) در ايران و شهر مقدّس قم.